‘Wat is het allerbelangrijkste voor een ondernemer?’
Na mijn vraag kijk ik de klas rond en de handen schieten omhoog:
‘Kapitaal’
‘Winst maken’
‘Time management’
‘Discipline’.
Allemaal goede antwoorden. Maar het is niet dat ene. Dat waar het echt om gaat.

Ik pak een stift en schrijf op het whiteboard: V A L U E
Met daarnaast een smiley.

‘Waar het om gaat in een gezond bedrijf, is dat je waarde biedt aan andere mensen. Dat je andere mensen blij maakt’.
Ik teken een stapel bankbiljetten naast de smiley.
‘Je moet mensen zo blij maken, dat ze graag hun geld aan jou geven.’
De jongens voor me in de klas knikken eensgezind: ‘Yes ma’am!’

Mensen zo blij maken dat…

‘Ma’am, hoe zorg je ervoor dat je mensen je geld willen geven?’ vraagt er eentje.
‘Dat is simpel’, zeg ik. ‘Mensen willen je hun geld geven, omdat je iets belangrijks voor ze doet. Je moet ze blij maken. Of een urgent probleem voor ze oplossen.’
Ik leg uit.
‘Er zijn veel problemen in de wereld. De meeste mensen mopperen daarover. Of klagen over de regering. Maar een ondernemer doet dat niet, een ondernemer begint er van te stralen. Die is blij met problemen.’
De jongens kijken me verbaasd aan.
‘Een ondernemer denkt bij elk probleem: hoe kan ik dit oplossen? Welk businessmodel kan ik verzinnen, zodat ik mensen blij kan maken en geld kan verdienen met dit probleem?’

Afgelopen week had ik het voorrecht om in Zuid-Afrika les te mogen geven. Op Calling Academy, een middelbare school met 330 jongens. Deze jongens zijn less-priviliged, zoals ze het daar zeggen; kinderen uit townships of andere lastige situaties. Door een combinatie van government funding en particuliere sponsors kan de school hoog niveau onderwijs geven voor een laag schoolgeld. Ik gaf er les over Nederlandse Cultuur en over Ondernemen. Dat was enorm leerzaam. Voor de jongens. Maar nog veel meer voor mijzelf. Wat hebben die jongens me veel geleerd.

De overeenkomst tussen een game en ondernemen

Tijdens de les vertel ik dat ondernemen lijkt op het spelen van een computergame.
‘Waar begin je bij een game?’
‘Op level 1, natuurlijk.’
‘En wat gebeurt er als je op level 10 begint? Dat is toch veel cooler?’
‘Dat kan niet. Je hebt niet genoeg ervaring, je mist de vaardigheden. Je gaat dood. Het is niet leuk.’
Ik knik: ‘Met ondernemen is het net zo. Iedereen wil op level 10 spelen, maar je moet op level 1 beginnen. Anders mis je de vaardigheden, is het niet leuk, overleeft je bedrijf het niet.’

Wat doen goede ondernemers elke dag?

‘Hoe wordt je een goede rugbyspeler?’ vraag ik de klas. Ik weet dat veel jongens gek op rugby zijn.
‘Elke dag trainen!’ zegt de jongen van bijna twee meter lang met een lachje.
‘Precies!’ zeg ik. ‘En zo doen de goede ondernemers dat ook. Die trainen niet hun lichaam, maar hun hoofd. Hun ondernemersbrein.’
‘Hoe train je dat?’
‘Door elke dag te kijken naar de problemen van andere mensen om je heen’, antwoord ik. ‘En daar dan een slim businessmodel bij te verzinnen. Een goed businessmodel zorgt ervoor dat je geld verdient, dat je klant heel blij wordt, en dat je er zelf bij van wordt. Maar een goed businessmodel heb je niet zomaar.’
De jongens knikken.
‘De goede ondernemers, maken hier aantekeningen over’, zeg ik. ‘Ze schrijven alle ideeën die ze krijgen op. In de ochtend en avond denken ze er even over na. Zo vertellen ze hun hoofd dat ze hier serieus over willen nadenken en komt hun hoofd met steeds betere ideeën. Soms duurt het een paar weken voordat een idee goed genoeg is. Dat is waar ondernemers op trainen.’

Hoe oud moet je zijn om te ondernemen?

‘Hoe oud moet je zijn om ondernemer te worden?’
’18’ zegt een jongen linksvoor beslist.
‘Welnee, met 16 kan ook’, vindt een ander.
Een jongen recht voor me steekt zijn hand op. ‘Ma’am, ik begon met ondernemen toen ik 9 was…’

Deze jongens in Zuid-Afrika zijn dol op ondernemen. Meer geld verdienen. Dat willen ze allemaal wel leren. Zeker als ik ze vertel dat je een bedrijf niet fulltime hoeft te doen. Het kan ook naast je school en opleiding. Een flinke groep jongens in de klas knikt; zij runnen al een bedrijfje naast hun school.

‘I want to live my full potential…’

Na de les komt een jongen op me af. Ik schat hem ongeveer 16. Hij zegt letterlijk dit:
‘Ma’am, I want to live my full potential as an entrepreneur and I want to have help with that!’

Heb jij een Nederlandse puber zoiets wel eens horen zeggen? Ik niet!

De hele week krijg ik vragen van de jongens:
‘Kunt u me persoonlijk coachen?’
‘Mag ik u een vraag stellen?’
Een verlegen jongen stoot me aan: ‘Ik wil graag schrijver worden en ik schrijf al romans. Kan ik dan ook ondernemer zijn?’
Met een stralende glimlach zegt een ander: ‘Ik wil fotograaf worden. Huwelijksfotograaf!’

‘Die extra service ga ik ook aanbieden!’

Tijdens een pauze loop ik over het plein. Er komt een jongen op me af, met in zijn handen een opgevouwen stuk papier. Hij vouwt hij uit en vertelt:
‘Ik had al een bedrijfje. Maar nu ma’am me over problemen heeft verteld, zie ik ze overal. Hij begint ijverig voor te lezen.
‘Eén van de problemen van de jongens op school, is dat de broeken van de schooluniformen strak zitten en de naden zijn slecht’, legt hij me uit. ‘Bij het voetballen in de pauze scheuren de broeken soms.’
‘Dat is een interessant probleem’, zeg ik.
‘Ja, dat probleem los ik allang op’, zegt het jongetje onverstoorbaar. Voor 40 Rand repareer ik die broeken van de jongens van school’. Hij lacht en gaat door. ‘De jongens willen ook graag een rits onderaan hun pijpen. Zodat ze de broek makkelijker aan kunnen doen. Ik ga mezelf leren om ritsen te plaatsen. Dan kan ik dat ook als dienst aanbieden!’

Hij kijkt op van zijn velletje papier met problemen en vraagt:
‘Ma’am, als ik Open AI en ChatGPT gebruik om een opstel voor school te schrijven, dan mag dat niet. Maar als ik die tekst nu aanpas in mijn eigen woorden en verbeter, mag het dan wel?’

Ambities en dromen in de township

Ik val van de ene verbazing in de andere. De jongens leven in grote armoede. Maar ze hebben allemaal een mobieltje en internet. Ze willen huwelijksfotograaf worden, hebben al een kledingreparatiebedrijf, gebruiken Open AI.

Drie jongens geven me een rondleiding door hun township. Het kunstgras en de hekken van de speelplaats zijn gestolen, maar kinderen voetballen er even vrolijk. De wijngaard naast de township werd geplunderd en is verdwenen. Maar tegelijkertijd zien we een autowasserij met tobbes water, een twee-verdiepingen huisje van golfplaten dat zelf is gebouwd. Kappers, mini-supermarktjes, winkeltjes voor data-tegoed, gefrituurde hanepoten. Wat een wereld!

De echte rijkdom van het land

Zuid-Afrika staat bekend om zijn natuurlijke rijkdommen. Er zijn diamanten, mijnen. Er is prachtige natuur. Dat klinkt fantastisch. Maar er is ook grote ongelijkheid en corruptie. Toch is er hoop. Veel hoop.

In de dagen op deze middelbare school ontdek ik de echte rijkdom van het land. De docenten die de jongens met eindeloos geduld alles willen leren. De private sponsors die deze school mogelijk maken, zodat deze jongens heel goed onderwijs krijgen. De ouders die de jongens stimuleren om hard te werken op school. En bovena: de boys zelf. De tieners bruisen van de ideeën, willen zelf aan de slag, mooie bedrijven neerzetten. Overvloed maken voor zichzelf, hun family en hun community.

De overvloed die met geen diamanten is te betalen

De jongens hebben geen makkelijk leven, maar ik heb nog nooit tieners meegemaakt die zo geïnteresseerd zijn. Zo betrokken. Die zo graag wilden. En die al zoveel kunnen. De jongens bruisen van de energie, ideeën, plannen en vragen.

De ‘less priviliged’ boys voelen als een ruwe diamant. Hun leven is keihard. Maar wat hebben ze een kracht, een schoonheid. Elke keer als ik de school bezoek, ontdek ik een nieuwe kant, een nieuw facet, een andere kleur. Als deze jongens leren ondernemen, de problemen in hun omgeving kunnen oplossen met een goed businessmodel, zijn de mogelijkheden onbeperkt.

Dat is verslavend mooi en smaakt naar meer. Ik maak plannen met de staf van de school om een online business club op te richten, zodat ik de jongens tijd kan blijven coachen. Vanuit Nederland, via Zoom en een eigen podcast.

Niet omdat die jongens hulpbehoevend zijn. Maar omdat ze cool zijn. Ik weet zeker dat er binnen vijf jaar een aantal jongens van deze school een geweldig bedrijf heeft neergezet. Zij worden de rolmodellen die hun zussen, broers, neven en nichten en het hele land inspireren. Zij laten zien hoe leuk ondernemen is, hoe fantastisch het is om de problemen van een ander op te lossen.

Dat wil ik meemaken. Zulke rijkdom is met geen diamanten te betalen.