Wat is begaafheid? We hebben allemaal wel een beeld van het slimme meisje dat al op de kleuterschool kon lezen, of de nerd die alles met computers kan. Maar dit beeld over (hoog)begaafden is behoorlijk zwart-wit en achterhaald. Hoe ziet begaafdheid er in de echte wereld uit? En wat betekent dat voor je bedrijf als zzp’er?

Voorbij het stereotype

Begaafdheid ziet er vaak anders uit dan het stereotype beeld van de nerd of het kind dat klassen overslaat. Het kan gaan om een actieve en gevoelige jongen met veel vrienden, die ruzies in de klas voorkomt voordat ze beginnen. Of een meisje dat snel en strategisch denkt op het sportveld, makkelijk communiceert met docenten, en met weinig moeite voldoendes haalt op school. Of de dromerige jongen die in de klas niet opvalt, maar thuis op zijn gitaar zelf songs verzint, gedichten schrijft en tekeningen maakt met veel verfijning.

Begaafdheid kan zich op veel manieren uiten en is niet altijd wat je verwacht. Hoe ziet begaafdheid er echt uit?

Voor volwassenen kan de begaafde bijvoorbeeld de projectmanager zijn die complexe projecten overziet, de techniek en sociale belangen begrijpt en alles op tijd en binnen budget af krijgt. Of de zzp’er die moeiteloos een eigen bedrijf start, naast tijd voor gezin en vrijwilligerswerk, en altijd bezig is met verdiepende of verbredende trainingen.

De klassieke nerd uit de filmwereld

Het is moeilijk voor buitenstaanders om te begrijpen hoe hoogbegaafden zijn. Vaak denken ze aan de stereotype nerd: de ongewassen tiener met een passie voor computers, die niet weet hoe hij met meisjes moet omgaan. Dit beeld stelt gerust; hoewel de nerd veel weet, zijn er andere belangrijke dingen die hij niet kan, waardoor hij niet als een bedreiging wordt gezien.

Maar als een echt begaafde persoon wordt getoond, die niet alleen analytisch, maar ook sociaal en sportief intelligent is, dan voelt de gemiddelde kijker zich ineens minder goed over zichzelf. Het is voor de filmwereld minder aantrekkelijk om zo’n persoon te tonen. Tenzij het gaat om de superheld, zoals Sherlock Holmes die onnavolgbaar kan redeneren en alles altijd tot een goed einde brengt.

Begaafden-angst voor neersabelen

Hoe komt het dat het beeld over de begaafde zo zwart-wit en traditioneel is? Daar zijn verschillende redenen voor. Eén reden is de angst van (hoog)begaafden zelf om zichtbaar te zijn.

Een bekende Nederlander uit de mediawereld vertelt tijdens een lezing dat hij zijn begaafdheid bewust niet benadrukt:

Er is een hele wereld van redelijk intelligente mensen, met een academische opleiding die een kwaliteitskrant lezen; zij voelen zich de winnaars aan de top. Het is voor hen vreselijk om te ontdekken dat er een andere league is. Eentje waarbij het niet meer gaat om winnen en beter zijn dan anderen. Het is de league van hoogbegaafden, die extreem veel meer weten en kunnen dan de gewone intelligente mensen. Juist door die intelligente groep word je neergesabeld als je je profileert als hoogbegaafd.

Het is natuurlijk de vraag of dit echt zo is: word je neergesabeld als je je begaafdheid laat zien? Of is het alleen de angst van die ene bekende Nederlander is die zichzelf inhoudt? De angst laat wel zien waarom veel hoogbegaafden terughoudend zijn om hiermee zichtbaar te zijn, waardoor anderen zichzelf ook inhouden of niet bekend raken met allerlei vormen van bijzondere begaafdheid.

Als begaafdheid niet alleen gaat over klassen overslaan of de traditionele nerd, waar gaat het dan wel over?

Begaafdheid: bewustzijn van complexiteit en samenhang

Naarmate intelligentie toeneemt, neemt ook bewustzijn toe. Mensen met een hogere intelligentie zijn zich bewuster van complexiteit en samenhang. Ze merken dingen op die anderen niet zien of beseffen.
Het is voor begaafden zo vanzelfsprekend om dingen met elkaar te combineren, acht stappen vooruit te denken, vier niveau’s diep te overzien en vijf disciplines in de breedte erbij te betrekken, dat ze niet waarnemen dat dit bij anderen niet zo werkt. Als ze meer leren over hoogbegaafdheid, hebben ze vaak een ‘aha’-moment. Doordat je beter begrijpt waarom je anders bent, kun je jouw talenten bewuster in je bedrijf inzetten, of nieuw aanbod verzinnen.

Zo kan begaafdheid er in je werk als zzp’er uitzien

Pim, een interim projectmanager in IT, leidt complexe projecten die vaak soepel verlopen. Hij verbaasde zich over collega’s die problemen hadden met politiek gedoe of budgetoverschrijdingen.

Na de hoogbegaafdheidstest van zijn zoon herkende Pim ook bij zichzelf kenmerken van hoogbegaafdheid. Hij laat zich testen en ontdekt dat hij, naast zijn technische IT-kennis, een talent heeft om sociale relaties aan te voelen en zich in te leven in anderen. In zijn projecten doet hij vanzelfsprekend een rondje langs belanghebbenden, om te bespreken wat ze belangrijk vinden. Omdat hij zulke nuances direct waarneemt, kan hij er in zijn projecten rekening mee houden. Lang voordat iets escaleert, heeft Pim de betrokken partijen om tafel gezet, om verschillen in visie te overbruggen. Opeens begrijpt hij dat zijn collega projectmanagers die dingen niet zien. Hij snapt waardoor ze vastlopen.

In zijn bedrijf ontwikkelt Pim een aanpak om zijn eigen manier van omgaan met sociale complexiteit aan collega’s uit te leggen. Hij leert projectmanagers om in een workshop verschillen in belangen boven tafel te krijgen en te bespreken. Soms verbaast het Pim dat hij hiervoor betaalt krijgt: wat hij mensen leert is in zijn ogen eenvoudig. Maar hij ziet ook dat zijn collega’s deze vaardigheden niet hadden en dat hun projecten nu soepeler verlopen, met minder overschrijdingen in tijd en budget.

Waarom je je begaafdheid wilt begrijpen

Er wordt soms te optimistisch gedacht over hoogbegaafden: “Als je zo slim bent, dan kun je toch zelf wel bedenken hoe je ermee om moet gaan?” Dit is deels waar, maar niet helemaal. Als je zelf niet precies weet waarin je verschilt van anderen, ga je ervan uit dat iedereen op dezelfde manier functioneert als jij. Als dat niet zo is, kunnen er wrijvingen ontstaan zonder dat je snapt waarom.

Zodra je meer verschillen gaat waarnemen in begaafdheid, kun je beter zien waarin jij typerend bent. Het is interessant dat je dan ook de begaafdheid van anderen scherper gaat waarnemen. Het gaat dan niet langer om hoe hoog je begaafdheid is, maar meer om hoé of waarin iemand begaafd is.
Het begrijpen van je eigen en andermans begaafdheid kan voor veel opluchting en herkenning zorgen. Het helpt ook om je meer verbonden te voelen met mensen, ook en juist als ze anders begaafd zijn dan jij.

Een bijzonder bedrijf rond jouw bijzondere begaafdheid

Het is belangrijk om je eigen begaafdheid te begrijpen en te beseffen dat begaafdheid subtieler is dan het stereotype beeld. Begaafdheid kan zich op veel verschillende manieren uiten. Hoe beter je jezelf kent, hoe makkelijker dit wordt in je werk, je bedrijf en je leven.

Ben je je beter bewust van je eigen begaafdheid, dan ga je steeds beter begrijpen hoe jij bijzonder bent en hoe je een bedrijf bouwt rond de dingen die voor jou vanzelfsprekend lijken, maar voor anderen bijzonder zijn. Je bijzondere begaafdheid wordt zo de kern van een bijzonder bedrijf. Een bedrijf dat anderen niet zomaar kunnen kopiëren, waarin jij met jouw talenten centraal staat.

---

Dit artikel is gebaseerd op het boek ‘Ontdek je begaafdheid‘. Ben je benieuwd naar het boek of wil je meer lezen? Klik hier om gratis de eerste hoofdstukken van het boek te downloaden, of het boek direct te bestellen.