De afgelopen 24 uren hebben twee politici bekend gemaakt te stoppen met hun vak om meer tijd te kunnen besteden aan hun familie. Een mooi moment voor een overpeinzing: Help, mijn baan is een vampier! 

Hoewel iedereen een beeld heeft bij een vampier, is hij in de gedaante van een baan lastig te herkennen. Een vampier is niet voor niets charmant, ook in de vorm van een baan zal hij zich als zodanig aan je voordoen. Elegant, charmant en verleidelijk. Belangrijk om te weten is ook dat een vampier eigenlijk niets kan, zolang je hem zelf geen toegang hebt gegeven tot je huis. Doe je dat wel? Dan zal hij proberen je bloed te drinken, je energie uit je te zuigen en je te besmetten zodat je zelf voortaan als vampier door het leven moet.

Weet je nog: die leuke job waar je een paar jaar geleden voor gevraagd werd? Volop afwisseling en uitdaging. Je wist direct: dit is zo charmant en verleidelijk, daar zeg ik geen ‘nee’ tegen en je zette de deur van je huis wagenwijd open. Nu wordt echter steeds meer duidelijk dat je baan een vampier is geworden. Hoewel hij soms nog steeds verleidelijk is, slurpt hij ook steeds meer energie uit je. Je probeert grenzen te stellen, bijvoorbeeld door het invoeren van een wekelijks dagje vrij om voor je kinderen te zorgen. Steeds vaker merk je dat ook die dag stampvol zit. Boodschappen doen, naar de kapper, maar vooral ook: belletjes en mails die je regelmatig even checkt via je telefoon. De dag met je kinderen is je nog steeds dierbaar, maar diep in je hart vind je het af en toe onhandig: er is nog zoveel te doen en nu moet je ook nog tijd aan hen besteden. Misschien kunnen ze zich even zelf vermaken, met een leuke film of een game?

Is dit herkenbaar? Dan is de conclusie duidelijk: je baan is een vampier en als je nu niet snel grenzen stelt zuigt hij je helemaal leeg. Gelukkig zijn er enkele goede remedies waarmee je een vampier stopt, ook als hij je al gebeten heeft. De meest drastische is de houten staak door z’n hart: zeg je baan op en de vampier is dood. Wel heb je dan het risico dat binnen korte tijd weer in de klauwen van een nieuwe vampier belandt. Hoe kun je voorkomen dat vampiers nog invloed op je hebben? Met de juiste wapens.

Het is bekend dat vampiers slecht kunnen tegen daglicht. Dat geldt ook voor banen-vampiers. Zolang je binnen achter je PC of telefoon zit, krijgt hij alle kans. Ga je echter naar buiten, met je kinderen fietsen, naar de speeltuin of het bos, dan is hij uitgeschakeld. Verder weet je dat vampieren bang zijn voor kruizen. Ook dat kun je gebruiken om je baan-vampier te slim af te zijn. Kijk maar eens naar de bovenhoek van je computerscherm: klik op het kruis en je vampier is weg! Dit kun je eenvoudig op je papadag toepassen. Zorg ervoor dat je niet de hele tijd je mail checkt, maar spreek met jezelf één of twee momenten op de dag af waarop je even kijkt hoe het er voor staat. Op die momenten werk je alle dringende klusjes af. De rest van de dag schakel je alle programma’s uit en zorg je dat je kruis je beschermt.

Werk je op die manier? Dan krijgt een vampier-baan geen enkele kans. Je werk wordt weer waar het voor bedoeld was: een uitdagende klus waar je lol in hebt, maar waarbij je ook tijd houdt voor jezelf en je geliefden. Ze bestaan echt: vampier-verhalen met een happy eind.

Het kleine dorpje tegen de heuvel lijkt te floreren, maar schijn bedriegt. De mijnen raken langzaam uitgeput. Tegelijkertijd zijn er teveel houthakkers aan het werk, waardoor ook het bos te snel uitdunt. Op dit moment heeft de graanmolen nog voldoende brandstof om meel voor het brood te maken, maar dat zal niet lang meer duren. Dan zal de kleine gemeenschap in de problemen komen.

Moeten we accuut voedselhulp naar dit dorpje sturen? Dat valt gelukkig mee. Het gaat om niets meer dan een eenvoudige nederzetting in mijn computerspelletje The Settlers. In de game bouw je een gemeenschap op. Hoe beter je gemeenschap op orde is, hoe meer complex je samenleving wordt. Je begint met de aanleg van eenvoudige graanvelden, maar uiteindelijk kun je zeeschepen bouwen en nieuwe werelden ontdekken. Wat me mateloos fascineert aan de game, is de sterke parallelen met de echte wereld. Niets heeft mij zo goed geleerd om in systemen te denken als het spelen van dit spel. Je merkt direct of je gemeenschap in evenwicht is, floreert, of ten gronde zal gaan door een tekort (hout en aanplant van nieuwe bossen) of een overschot (houthakkers).

In de wereld om ons heen zijn soortgelijke verbanden als in de game van toepassing. We functioneren met z’n allen in een groot systeem van onderlinge afhankelijkheden. Ook dat systeem kan floreren, of problemen kennen, zoals een kredietcrisis. In een organisatie zie je dit op kleinere schaal gebeuren, maar ook hier gelden veel regels van The Settlers: je systeem moet op orde zijn en de doelen die subsystemen meekrijgen moeten op de juiste manier worden ingevuld. Dan kunnen de radertjes binnen het systeem hun werk goed doen en zal de gemeenschap floreren.

Als bedrijfskundige vind ik het fascinerend wat een game als The Settlers ons leert. Ik zie zoveel mensen in een organisatie die alleen oog hebben voor hun eigen functie en afdeling, hun eigen perspectief, maar het grote geheel missen en daardoor veel frustraties ervaren. Ook zijn er mensen die vooral kijken naar de interactie tussen mensen en hoe goed mensen in hun vel zitten. Ik zeg niet dat dit niet van belang is, maar het zou enorm helpen als iedereen meer oog zou krijgen voor eenvoudige wetten uit de systeemleer, die je met het spelen van een paar potjes The Settlers onder de knie krijgt. Moet deze game verplichte kost worden voor iedereen die in een bedrijf werkt? Wat mij betreft wel!